Der Tevhîd-i Bârî Teâlâ

Zihî kenz-i hafî kândan gelür her var olur peyda,
Gehi zulmet zuhûr eder, gehi envâr olur peyda.

Zihî deryâ-yi vahdet kim kesilmez hergiz emvâcı,
Bu kesret âlemi andan doğup nâçâr olur peydâ.

Ne sihr-i bül acebdir kim bu yüzden görünür ağyar,
O yüzden gayrı yok tenhâ gelür dildâr olur peydâ.

O yüzden görüben ağyar döner şem’-i cemâlinden,
Felekler de görüp anı döner edvar olur peydâ.

Taşınur günde yüz bin cân adem iklimine her dem,
Gelür yüzbin dahî andan bulur îmâr olur peydâ.

Dışın içe hayâlâtı, için dışa zuhûrâtı,
Birinden ol birine tuhfeler her bâr olur peydâ.

O devriyle gelüptür enbiyâ, mürsel merâtibce,
Gehî mü’min zuhûr eder gehî küffâr olur peydâ.

Tecellî eyledikçe ol sarayı sırr-ı ahfâda,
Bu sûret âlemi içre satu pazar olur peyda.

Anın zâtına gâyet, su’una hergiz nihâyet yok,
Anınçün her bir isminden gelür bir kâr olur peydâ.

Tecellî eyler ol dâim celâl-ü gehî cemâlinden,
Birinin hâsılı cennet, birinden nâr olur peydâ.

Cemâli zâhir olsa tiz celâli yakalar anı,
Görürsün bir gül açılsa yanında hâr olur peydâ.

Bu sırdandır ki bir kâmil zuhûr etse bu âlemde,
Kimi ikrâr eder ânı, kime inkâr olur peydâ.

Velî ârif celâl içre cemâlini görür dâim,
Bu hâristânın içinde ana gülzâr olur peydâ.

Ne sırdır ki iki kimse nazar eyler bu ekvâne,
Biri ancak görür dârı, bire deyyâr olur peydâ.

İçi ummân-ı vahdettir yüzü sahrâ-yı kesrettir,
Yüzün gören görür ağyâr içinde yâr olur peydâ.

Alan lezzâtı birlikten halâs olur ikilikten,
Niyâzî kande baksa ol heman dîdâr olur peydâ.

Görür ol kenz-i mahfîdeıı nice zâhir olur eşyâ,
Bilür her nakş-ü sûretten nice esrâr olur peydâ.

                  *          *          *

Açıklaması:

1. O (Allah), ne güzel bir "gizli hazine"dir ki, her var olan şey O'ndan meydana gelir. Bazen karanlık, bazen nurlar meydana gelir.

2. Ne güzel vahdet denizidir ki dalgaları asla kesilmez. Bu çokluk alemi o vahdet denizinden mecburen ortaya çıkar.

3. Ne şaşılacak şeydir ki bu yüzden (Allah'ın bir oluşu sebebiyle) Allah'tan gayri şeyler zuhura gelir. Yine aynı sebepten Allah'tan gayrı olanlar yoktur. Yalnızca sevgili (Allah'ın cemal tecellileri) ortaya çıkar.

4. Aynı sebepten (bu) görülmekte olan ağyar (Allah'ın dışındaki varlıklar) (O'nun) Cemâl (güzelliği) mumu etrafında döner. Felekler de bunu görüp dönmeye başlar. (Böylece) devirler meydana gelir.

5. Günün her anında yüz bin canlı yokluk ülkesine taşınır. Yokluk ülkesinden de yüz binlerce canlı (bu âleme) gelirler ve hayat bulurlar.

6. Dışın (Allah'ın "Zâhir" isminin) içe (Allah'ın "Bâtın" ismine) görüntüleri, için ise dışa zuhurları vardır. Birinden diğerine her an hediyeler gelip gitmektedir.

7. Bu devir ile (geliş-gidişle) nebîler ve resuller mertebelerine göre gönderilmektedir. Bazen mü'minler zuhur eder, bazen kâfirler ortaya çıkar.

8. (Allahü Teala) en gizli sarayında tecellî eylediği vakit bu suret aleminde (evrende) bir alış veriş meydana gelir.

9. O'nun (Yüce Allah'ın) zâtına bir son, yaratmasına bir son yoktur. Onun için her bir isminden (Esma-ül Hüsna'sının her birinden) bir iş (ve yaratış) meydana gelir.

10. O (Allah) her daim Celâl isminden veya Cemal isminden tecellî eyler. Birinin neticesi cennettir. Birinden ise cehennem ortaya çıkar.

11. Allah'ın Cemâl'i zuhur edecek olsa hemen Celâl'i onu yakalar (orada tecellî eder). Bir gül açılsa görürsün ki hemen yanında bir diken meydana gelir.

12. İşte bu sırdan dolayı (Cemal ve Celal isimlerinin aynı anda zuhur etmesinden dolayı) bu dünyada bir kâmil (peygamber veya insan-ı kamil) ortaya çıksa, kimisi ona iman eder, kimisi de inkar eder.

13. Fakat ârif olan (Allah'ı hakkıyla bilen ve tanıyan kimse) daima Celâl (tecellileri) içinde Cemâl'i görür. (Böylece) bu dikenliğin içinde ona (ârif olana) bir gül bahçesi ortaya çıkar.

14. Ne hikmettir ki iki kimse bu kainata bakar. Biri ancak evi (yaratılmış varlıkları) görür, diğerine ise ev sahibi görünür.

15. İçi (Bâtın'ı) birlik denizidir. Yüzü çokluk çölüdür. Yüzünü (varlıkların sadece dışına dikkat eden) gören sadece yaratılmışları (Allah'tan gayrı şeyleri) görür. Bâtın'da ise sevgili (Allahü Teala) ortaya çıkar, müşahade edilir.

16. Birliğin lezzetlerini alan kimse ikilikten (her çeşit şirkten, küfürden) kurtulur. Niyazi, nereye baksa orada (Allah'ın) yüzü müşahade edilir.

17. O (Allah), ne kadar varlık ortaya çıkarsa "gizli hazine" den görür. Her resimdeki çizgide nice sırlar olduğunu bilir.

Powered by OrdaSoft!