Téxi yéqinda türmidiki qérindashlirimizning ichki ezalirining élinip,  xitaylar teripidin ishlitiliwatqanliqi heqqide xewer oqup, xitaydek rehimsiz bir milletke lenetler oqughan idim. Shundaq éghir künlerde qiliwatqan, türmilerde naheq zulumlar chékiwatqan qérindashlirimizning amanliqini, a’ilisi bilen tizaraq jem bolushini tilep du’alar  qilghan idim. Mana bügün bu ishlarning türmidila emes wetinimizning melum yerliride ochuq-ashkara, rezil wasitiler bilen boliniwatqanliqini anglap qandaq hisyatta bolushnimu bilmeyla qaldim. (bu bir qérindishimiz teripidin melum bir tor bette élan qilinip weten ichide tarqitilghan bolup toluq  mezmuni sol tereptiki resimde körsitilgen). Türmidila emes belki wetinimiz kochilirida yüz bériwatqanliqini oqup bedenlirimge titrek ulüshüp ketti.

     Xitayning tesiri bilen, dindin, örüp-adetlirimizdin yiraqlashqanséri biz kimlikimizni untup qiliwatimiz. Bizge yat bolghan, adem qélipidin chiqqan, uxlisimu chüshide körüshtin qorqidighan ishlarni qiliwatimiz. Bularni kimdin körimiz emdi? Hemmini xitaygha artamduq?? Elwette xitay wetinimizge bésip kirgendin biri bizning örüp-adet, dinimizgha yat ishlarni herxil bésimlar astida özimizge yuqturduq. Bezide amalsiz bolsaq bezide uni dewrge, 21- esirge maslishish üchün derrula qobul qiliwerduq. Köp ehwallarda gherb medeniyiti dep, méghizini emes shöpükini qobul qilduq. Burun ‘köpchilik’ dégen bolsaq, mana emdi özimiz ‘shexsi menpe’et hemmidin ela’ dep sho’ar towlaydighan, balilirimizgha shuni ögitidighan bolduq. Yashlar bolsa, bolupmu qiz-ayallirimiz ana bolushning, perzent terbiyileshning millitimiz üchün, kelgüsimiz üchün qanche muhim ikenlikini chüshenmey turup ajayip perzentlerni yitishtürwatimizkin bezide bolghinidin bolmisimu boptiken dégüdekla. Bashqa milletlerning adetlirini shundaq tiz qobul qilidighan hazirqi künimizde yash xanim-qizlirimizgha merhum yarmuhemmet tahir tughluq ependimning ‘uyghurlarda perzent terbiyisi, ‘bowam shundaq ögetken’, merziye tursunning ‘pezilet ghunchilirigha söz’, qeshqer uyghur neshriyati teripidin neshr qilin’ghan ‘karnik hékmetliri’ we yéngi chiqiwatqan perzent terbiyileshke da’ir kitablar oqup chiqishinglarni tewsiye qilimen. Eng muhimi, bir musulman bolush süpiti bilen bala terbiyileshtiki ek muhim achquch qur’andin paydilinishini, özlirige yétekchi qilishini ümid qilmen.

     Yehudiylar yéngi tughulghan balilirigha kitab betlirige hesel sürkep yalitidiken, shunga baliliri kichikidin bashlap kitabni qedirleshni, uning muhimliqini bilidiken dep anglighan idim. Bizdichu? ‘uyghur dégen ayighi chiqsa ussul oynaydu, tili chiqsa naxsha éytidu’ dégen bir qorqunchluq halet shekillinip qiliwatidu. Qaysidur bir uyghurche tor bette ‘allahning arghamchisigha ésilghanda biz dunyani sorighan iduq, duttarning tarisigha ésilghanda dunya bizni sorawatidu’ dep oqughan idim. Bir qisim uyghur xanim-qizlirimiz biz uyghur millitining güllinish yaki halak bolushida özlirining qanchilik muhim rol oynaydighanliqini téxiche chüshinip bolalmaywatidu. Shundaq anilargha deydighinim:“ anilar, siler birinchi bolup özünglarning «ana» ikenlikidin ibaret bir ulugh, söyümlük heqiqetni tonunglar shundila siler némining hayat, némining yashash, némining mewjut bolup turush ikenlikini hés qilalaysiler. Bir pishqan teqwadar ana tash tépishni bilgen ewladini putbol cholpini qilip yétishtürüp chiqalaydu. eksiche bir layghezel ana tughma talantliq xasiyetlik perishtinimu daladiki giyahtek nabut qilip tashliwételeydu. Millitimizning tereqqiyati silersiz, silerning qediminglarsiz bolmaydu anilar!

Powered by OrdaSoft!