Aruz kalıpları veznindeki tefilelerin (cüzlerin) birbirleriyle olan durumlarına ve tekrarlanma yapısına göre sınıflandırılır.
Bu durumda sınıflandırma aşağıdaki gibidir:  

  •  Aynı tefilenin tekrarından oluşan kalıplar 
    • mefâilün mefâilün mefâilün mefâilün
    • müstef'ilün müstef'ilün müstef'ilün müstef'ilün
    • feûlün feûlün feûlün feûlün
    • müstef'ilâtün müstef'ilâtün
  • Aynı iki tefilenin tekrarından oluşan kalıplar
    • mefâilün feûlün mefâilün feûlün
    • mütefâilün feûlün mütefâilün feûlün
    • fa'lün feûlün fa'lün feûlün
    • mef'ûlü mefâîlün mef'ûlü mefâîlün
    • müfteilün me'failün müfteilün me'failün
    • mef'ûlü fâilatün mef'ûlü fâilatün
    • feilâtü fâilâtün feilâtü fâilâtün
  • Sonu tefilesi değişik tekrarlı kalıplar
    • mefâîlün mefâîlün feûlün
    • feilâtün feilâtün feilün
    • feilâtün feilâtün feilâtün feilün
    • fâilâtün fâilatün fâilün
    • fâilâtün fâilatün fâilatün fâilün
    • müfteilün müfteilün fâilün
    • feûlün feûlün feûlün feûl
  • Karışık kalıplar
    • mef'ûlü mefâîlü mefâîlü feûlün
    • mef'ûlü mefâilün feûlün
    • mef'ûlü fâilâtü mefâilü fâilün
    • mefâilün feilâtün mefâîlün fâilün
    • feilâtün mefâilün feilün 
Arûz kalıpları klasik ayrıma göre 5 daire ve 19 bahir'den (bahr) oluşur : 
  • Dâire-i Müctelibe             
    • Bahr-i Hecez (Hecez Bahri) : mefâilün mefâîlün mefâîlün mefâilün
    • Bahr-i Recez (Recez Bahri) : müstef’ilün müstef’ilün müstef’ilün müstef’ilün
    • Bahr-i Remel (Remel Bahri) : fâilâtün fâilâtün fâilâtün fâilâtün
  • Dâire-i Müştebihe
    • Bahr-ı Münserih(Münserih Bahri) : müfteilün fâilün müfteilün fâilün
    • Bahr-i Serî (Serî Bahri) : müfte’ilün müfte’ilün fâ’ilün
    • Bahr-i Muzâri (Muzâri Bahri) :  mef'ûlü fâilâtü mefâîlü fâilün
    • Bahr-i Müktedâb (Müktedâb Bahri) : fâ'ilâtü müfte'ilün
    • Bahr-i Müctes (Müctes Bahri) : mefâ'ilün fe'ilâtün mefâ’ilün fe'ilün 
    • Bahr-i Hafif (Hafif Bahri) : fâilâtün müstef'ilün fâilâtün
  • Dâire-i Muhtelife
    • Bahr-i Karîb (Karîb Bahri) : mef'ûlü mefâ'îlü fâ'ilün
    • Bahr-i Cedîd (Cedid Bahri) : feilâtün mefâilün feilün  
    • Bahr-i Müşâkil (Müşâkile Bahri) : fâ'ilâtü mefaîlü fa’ûlün
    • Bahr-i Tavîl : feûlün mefâîlün feûlün mefâîlün (İran ve Türk edebiyatında kullanılmamıştır)
    • Bahr-i Basît : fâilâtün fâilün  fâilâtün fâilün  (Türk edebiyatında kullanılmamıştır)
    • Bahr-i Medît : müstef'ilün fâilün  müstef'ilün fâilün  (İran ve Türk edebiyatında kullanılmamıştır)
  • Dâire-i Müttefika
    • Bahr-ı Mütekârib (Mütekârip Bahri) : feûlün feûlün feûlün feûlün
    • Bahr-i Mütedârik (Mütedarik Bahri) : fâilün fâilün fâilün fâilün
  • Dâire-i Mü'telife
    • Bahr-ı Kâmil (Kâmil Bahri) : mütefâ'ilün mütefâ'ilün mütefâ'ilün mütefâ'ilün
    • Bahr-i Vâfir : müfâaletün  müfâaletün  müfâaletün  (Türk edebiyatında kullanılmamıştır)

Her bahr içinde aynı vezinden türemiş vezinler bulunmaktadır : 

  • Bahr-i Hecez (Hecez Bahri)
    • mefâilün mefâîlün mefâîlün mefâilün (sık kullanılır)
    • mefâîlün mefâîlün feûlün  (sık kullanılır)
    • mefâîlün feûlün mefâîlün feûlün (seyrek kullanılır)
    • mef'ûlü mefâîlün mef'ûlü mefâîlün  (sık kullanılır)
    • mef'ûlü mefâilün feûlün (veya mef'ûlün fâilün feülün) (sık kullanılır)
    • mef'ûlü mefâîlü feûlün
    • mef’ûlü mefâîlü mefâîlü feûlün  (sık kullanılır)
    • mefâîlün  mefâîlün (seyrek kullanılır)
    • mef’ûlü  mefâîlün  (seyrek kullanılır)
  • Bahr-i Recez (Recez Bahri)
    • müstef’ilün müstef’ilün müstef’ilün müstef’ilün  (sık kullanılır)
    • müfteilün müfteilün müfteilün müfteilün (seyrek kullanılır)
    • müfteilün mefâ'ilün müfte'ilün mefâ'ilün  (sık kullanılır)
    • müfteilün müfte'ilün mefâ'ilün
    • müfteilün müfteilün fâilün
    • mefâîlün mefâîlün mefâîlün mefâîlün
    • müfte'ilün müfte'ilün mefâ'ilün müfte'ilün
    • müstef'ilün müstef'ilün müstef'ilün  c
    • müstef’ilün müstef’ilün (seyrek kullanılır)
  • Bahr-i Remel (Remel Bahri)
    • fâilâtün fâilâtün fâilâtün fâilâtün  (seyrek kullanılır)
    • fâilâtün fâilâtün fâilâtün fâilün  (sık kullanılır)
    • fâilâtün fâilâtün fâilün  (sık kullanılır)
    • feilâtün feilâtün feilâtün feilün  (sık kullanılır)
    • feilâtün feilâtün feilün  (sık kullanılır)
    • fâilâtün fâilâtün fâilâtün fâilün 
    • fâilâtün fâilâtün fâilün 
    • feilâtün feilâtün feilâtün  
    • feilâtün feilâtün feilâtün feilâtün  (seyrek kullanılır)
    • fâilâtün fâilâtün  (seyrek kullanılır)
  • Bahr-ı Münserih(Münserih Bahri)
    • müfteilün fâilün müfteilün fâilün  (sık kullanılır)
    • müstefilün feûlün müstefilün feûlün  (seyrek kullanılır)
  • Bahr-i Muzâri (Muzâri Bahri)
    • mef'ûlü fâ'ilâtü mefâîlü fâilün  (sık kullanılır)
    • mef'ûlü fâ'ilâtün mef'ûlü fâilâtün 
    • mûstef'ilün faûlün müstef'ilün faûlün
    • mef'ûlü fâ'ilâtün  (seyrek kullanılır)
  • Bahr-i Müctes (Müctes Bahri)
    • mefâilün feilâtün mefâilün feilün  (sık kullanılır)
    • mefâilün feilâtün mefâilün feilâtün  (seyrek kullanılır)
  • Bahr-i Serî (Serî Bahri)
    • müfteilün müfteilün fâilün  (sık kullanılır)
    • mefâ'ilün mefâ'ilün mefâ'ilün mefâ'ilün  (seyrek kullanılır)
    • mefâ'ilün mefâ'ilün  (seyrek kullanılır)
  • Bahr-i Cedîd (Cedid Bahri - Hafif Bahri) 
    • feilâtün mefâilün feilün (feilâtün mefâilün fa'lün, fâilatün mefâilün feilün, fâilatün mefâülün fa'lün)   (sık kullanılır)
  • Bahr-ı Mütekârib (Mütekârip Bahri) 
    • feûlün feûlün feûlün feûlün  (seyrek kullanılır)
    • faûlün faûlün faûlün feûl  (sık kullanılır)
    • faûlün faûlün faûlün 
    • faûlün faûlün faûl
  • Bahr-ı Kâmil (Kâmil Bahri)
    • mütefâilün mütefâilün mütefâilün mütefâilün  (seyrek kullanılır)
    • mütefâilün feûlün mütefâilün feûlün  (sık kullanılır)
    • mütefâilün mütefâilün  (seyrek kullanılır) 
  • Bahr-i Mütedârik (Mütedarik Bahri)
    • fâ'ilün fâ'ilün fâ'ilün fâ'ilün 
    • fe'ilün fe'ilün fe'ilün fe'ilün 
    • fa'lün fa'lün fe'ilün fe'ilün 

Osmanlı Divan edebiyatında hezec bahri, recez bahri, remel bahri, münserih bahri, muzâri bahri, müctes bahri, hafif bahri, serî bahri, mütekârib bahri ve kâmil bahri olmak üzere 10 kalıp kullanılır. Basît , medît, tavîl ve vâfir bahr'ları Arap edebiyatında, cedîd , karîb ve müşâkile bahr'leri İran edebiyatında kullanılmaktadır.

Hecez bahrinden çıkarılan ve Rubai mısralarında kullanılan ve adlarına Rubai Kalıpları (Ahrep ve Ahrem olarak iki çeşit) denilen kalıplar bulunmaktadır. Mef'ûlü ile başlayanlara Ahrep kalıpları, mef'ûlün şeklinde başlayanlarada Ahrem kalıpları denilmektedir :

  • Ahrep Kalıpları
    • mef’ûlü mefâ'ilün mefâ'îlü fe'ül (sık kullanılır)
    • mef’ûlü mefâ'ilün mefâ'ilün fâ' (sık kullanılır)
    • mef’ûlü mefâ'ilün mefâ'îlün fa'
    • mef’ûlü mefâ'îlün mef'ûlü fa'ûl
    • mef’ûlü mefâ'ilü mefâ'îlü fe'ül (sık kullanılır)
    • mef’ûlü mefâ'ilü mefâ'îlü fe'ûl
    • mef’ûlü mefâ'ilü mefa'îlü fail 
    • mef’ûlü mefâ'ilü mefâ'îlün fâ (sık kullanılır)
    • mef’ûlü mefâ'ilü mefâ'îlün fa' 
    • mef’ûlü mefâilün mef'ûlü fâûl (az kullanılır)
  • Ahrem Kalıpları
    • mef’ûlün fâ'ilün mefâ'îlün fâ' (az kullanılır)
    • mef’ûlün fâ'ilün mefâ'îlün fa' 
    • mef’ûlün fâ'ilün mefâ'îlü fâûl (az kullanılır)
    • mef'ûlün fâ'ilün mefâ'îlü fa'ûl
    • mef’ûlün mef'ûlün mef'ûlün fâ' 
    • mef’ûlün mef'ûlün mef'ûlün fa' 
    • mef’ûlün mef’ûlün mefûlü fa'ûl 
    • mef’ûlün mef'ûlün mefûlü fa'il 
    • mef'ûlün mef’ûlü mefâ'îlün fâ' 
    • mef'ûlün mef'ûlü mefâ'îlün fa' 
    • mef'ûlün mef'ûlü mefâ'îlü fa'ûl 
    • mef'ûlün mef'ûlü mefâ'îlü fa’il
Powered by OrdaSoft!