SIFAT (ÖN AD)

     İsimleri niteleyen ya da belirten kelimelerdir.

     Sıfatlar ancak varlıklarla ortaya çıkar. Bu nedenle tek başlarına kullanılamaz. Sıfat olarak kullanılan çoğu kelime bazen bir kavramın karşılığıdır. Örneğin “sarı”, bir renk ismidir, “iki”, bir sayı ismidir. Ancak bu kelimeler isimlerin özelliklerini bildirecek duruma gelirse sıfat olur. Yani; “Sarı saçlarına deli gönlümü/Bağlamışım, çözülmüyor Mihriban”  ve “İki gözüm iki çeşme” mısralarında, “sarı” saçın rengini bildirdiğinden sıfattır. Yahut  “iki” sözü gözlerin sayısını bildirdiğinden sıfat olarak kullanılmıştır.

     Ancak sıfatın mutlaka isimden önce gelmesi gerekmez. Bazen bir ismin niteliğini bildirmesine rağmen isimden önce gelmediği de olur.

     “Elinde güzel bir çiçek vardı.” cümlesinde “güzel” sözü isimden önce gelerek onun sıfatı olmuştur. Biz aynı cümleyi; “Elindeki çiçek güzeldi.” diye de söyleyebiliriz. Bu durumda “güzel” sözü yine çiçeğin bir niteliğini bildirir. Öyleyse yine sıfat görevindedir.

 Sıfatların çeşitleri                                                      

a. Niteleme sıfatları: Varlıkların yapısal özelliklerini ortaya koyan sıfatlardır. Bunlar varlığın nasıl olduğunu bildirir ve isme sorulan “nasıl” sorusuna cevap verir.

     Kurumuş yapraklar yere döküldü.” cümlesindeki altı çizili kelime, yaprağın nasıl olduğunu yani niteliğini bildiriyor. İsme “Nasıl yapraklar?” diye sorarsak cevap olarak “kurumuş” sözünün geldiğini görürüz.

b. Belirtme sıfatları: Varlıkların diğer varlıklarla ilgileri sonucunda aldığı özellikleri belirten sıfatlardır. Kendi arasında dört gruba ayrılır.

-İşaret Sıfatı: Varlıkların bulunduğu yerleri gösteren sıfatlardır. Söyleyen kişinin, sözünü ettiği nesneye uzaklığına göre değişir.

Bu kitap kimin?” cümlesinde kime ait olduğu sorulan kitabın yakın olduğu;

Şu evi bizimki.” cümlesinde biraz uzak;

O atı görebildin mi?” cümlesinde çok uzak ya da görülmeyen ama sözü edilen bir atın olduğu anlaşılır. Bu cümlelerde altı çizili kelimeler işaret sıfatıdır. Bu tür sıfatlar isme “hangi” sorusunun sorulmasıyla bulunur. “Hangi ev?”, “ “Bu ev” gibi…

      Bazı işaret sıfatları ise yer bildirir. Bunlar çoğu zaman “-ki” ekini alarak kullanılır.

Buradaki işlere alışacaksın.

Şuradaki adamla uğraşma.

Oradaki problemleri onlar çözerler.

cümlelerinde bulunan altı çizili kelimeler yer bildiren işaret sıfatlarıdır. Bunların dışında; öteki insanlar, beriki tarla gibi yer bildiren sıfatlar da vardır.

-Sayı Sıfatları : İsimlerin sayısal özelliklerini bildiren sıfatlardır. Birkaç türü vardır.

Sınıfta on yedi öğrenci var.
       
Asıl sayı sıfatı

Üçüncü şahsın hikâyesini okudun mu?
Sıra sayı sıfatı

İkişer elma getirdik.
Üleştirme sayı sıfatı

Senin dediğin yirmide bir ihtimal.
                              Kesir sayı sıfatı

Çeyrek ekmek ancak yemiştir. Yarım ekmek de ben yedim.

Kesir sayı sıfatı                              Kesir S.Sıf.

     Bunların dışında bazı kaynakların topluluk sayı sıfatı diye adlandırdığı, ikiz çocuk gibi sıfatlar da vardır.

-Belgisiz Sıfat : İsimlerin nicelik yönüyle belirsizliklerini ifade eden sıfatlardır.

Bazı  işleri zamana bırakmak gerek.

Birtakım yanlış fikirlerin tesirinde kalmışsın.

Hiçbir anne evladını bu halde bırakamaz.

Bütün ilaçlarımı kullandım.

Her yer karanlık...

Bir gün bana döneceksin.

cümlelerinde altı çizili kelimeler belgisiz sıfatlardır. İsimleri sayıca az çok belli etmişler ancak tam bir özellik bildirmemişlerdir.

-Soru Sıfatı: İsimlerin niteliğini, herhangi bir özelliğini soran sıfatlardır. Bu kelimelerin yerine konan kelimeler de sıfattır. Örnekler:

Nasıl filmleri seversin?

Kaçar lira ayırmamız gerekiyor?

Hangi soruyu çözemedi?

-Adlaşmış (İsimleşmiş) Sıfat: Bazen kişinin tam olarak bilinmediği ya da niteliğinin vurgulanmak istendiği durumlarda isim söylenmeyip sıfat, ismin yerine geçirilebilir. Bu tür kelimelere adlaşmış sıfat denir. Adlaşmış sıfatlar niteleme sıfatlarıyla yapılır: “Korkak insanların kendine güveni yoktur.” cümlesinde niteleme sıfatı olan “Korkak” sözcüğü, “Korkakların kendine güveni yoktur.” cümlesinde “insanlar” isminin düşmesiyle adlaşmış sıfat olmuştur.

     Adlaşmış sıfat olan kelimeden sonra bir isim gelirse, anlam karışıklığını önlemek için iki kelime arasına virgül (,) konur.

İhtiyar, adamlara şöyle bir baktı.

İhtiyar adamlara şöyle bir baktı.

     Sıfatla, onun nitelediği isim arasına hiçbir noktalama işareti konmaz.

 

Powered by OrdaSoft!