KELİME TÜRLERİ

 

     Kelimeler tür bakımından üç ana gruba ve sekiz ayrı türe ayrılır:

1. İsim (Ad) Soylu Kelimeler : İsimler, sıfatlar, zamirler, zarflar.

2. Edat Soylu Kelimeler : Edatlar, bağlaçlar, ünlemler.

3. Fiiller

1 – İSİM SOYLU KELİMELER

İSİM (AD): Varlıkları, kavramları karşılayan kelimelerdir. İsimlerle, karşıladıkları kavram ve nesneler arasında genellikle çok sıkı bir ilgi vardır. Bunlar daima birbirlerini çağrıştırır. Örneğin “kalem” kelimesi zihnimizde hemen varlık olarak kalem adı verilen nesneyi canlandırır. Yahut bir kalemi gördüğümüzde zihnimize hemen onu karşılayan isim olarak kalem (dolma kalem, kurşun kalem vb.) gelir. Kavramlar için ise bu kadar belirgin bir ilişkinin varlığını söyleyemeyiz. Örneğin “keder” dendiğinde aklımızda bir nesne canlanmaz; ancak bunun insanı sıkıntıya sokan bir durum olduğu zihnimizde belirir.

     İsim değişik yönlerden incelenir.

Varlıklara Verilişlerine Göre:

a. Cins İsimleri : Aynı türden varlıkları karşılayan isimlerdir. Bu varlıkların benzerleri etrafta çoktur: ağaç, top, kitap vs.

b. Özel İsimler : Tek olan, tam bir benzeri bulunmayan varlıkları karşılayan isimlerdir.

Yer adları (Kastamonu, Fatsa, Kızılırmak, Fırat, Kadıköy)

Kişi adları (Mustafa, Çolpan, Nursultan Nazarbayev Ahmet, Murat)

Ülke adları (Pakistan, Şili, Özbekistan, Türkmenistan, Çin…)

Kitap, gazete vb. adları (Yaban, Dünyanın İşleri, Tasvir, Vakit, Ortadoğu)

Kurum adları (Marmara Üniversitesi, Kızılay, Türk Hava Kurumu)

Dil adları (Türkçe, İngilizce, Çince, İspanyolca)

Din ve mezhep adları (İslamiyet, Ortodoks, Hanefi, Maturidi, Budizm)

Hayvanlara verilen adlar (Boncuk, Tekir)

Bir isim, her zaman cins ismi olmayacağı gibi her zaman özel isim de olmaz: “Kolyesinde dört yapraklı yonca vardı.” derken “yonca” cins ismidir. Ancak; “Yonca’nın uzun saçları vardı.” cümlesinde bir kişi adı olmuş ve özel isim haline gelmiştir. Elbette bunun tersi de olabilir.

     “Uzaydan Dünya’nın resmini çekmişler.” cümlesinde “Dünya” özel bir isimdir. Çünkü bir gezegeni karşılar. Ancak; “Dün, dünyayı dolaştım, seni bulamadım.” cümlesinde “dünya” çok yer gezmek anlamında mecazi bir ifade olarak kullanılmış ve cins ismi olmuştur.

     Özel isimlerin baş harfleri daima büyük harfle yazılır.

Karşıladığı Varlığın Sayısına Göre:

a. Tekil İsim: Sayıca yalnız bir varlığı veya kavramı karşılayan isimlerdir: Kalem, defter, ev, akarsu, kuruntu, hastalık  vb.

b. Çoğul İsim : Sayıca birden çok varlığı karşılayan isimlerdir. İsimlere (-ler, -lar) eki getirilerek yapılır: Odunlar, dağlar, kitaplar, erkekler, kızlar vb.

c. Topluluk İsmi : Çoğul eki almadan birçok varlığı karşılayan isimlerdir: Ahali, toplum, halk, millet, ordu, bölük, tabur, sürü vb.

     Topluluk isimleri de çoğul eki alabilir. Bu durumda grupların çoğulu bildirilmiş olur. Örneğin “Sağlıklı bir gelecek için ormanların korunması gerekir. Dünyadaki bütün milletleri bu konuda uyarmalıyız.” derken kendi içinde bir grup oluşturan “orman” ve “millet” sözleriyle birden fazla grup anlatılmış olur.

     İsimleri ayrıca somut ve soyut oluşlarına göre de gruplandırabiliriz. Somut anlamlı olan “koltuk” kelimesinin somut; soyut anlamlı olan “mutluluk” kelimesinin de soyut isim olduğunu anlıyoruz.

Powered by OrdaSoft!