(novellalar)

Aqqu armanım

Meniñ Almatı qalasına kelgenime 3 kün boldı. Qalaşetindegi «Alatau» şipajayına ornalasqanmın, biraq, em-dom qabıldau, dem alu degen oyımda joq. Tañerteñnen keşke deyin sendelip qala köşelerin kezip, öziñdi izdep jürmin, Säniya. Qayda ekensiñ? Kün wzaqqa jayau jürip, ärbir janğa «sen be» dep tesile qarap şarşadım da. Jol boyındağı ayaldamağa kelip otırıp, bir sät öziñmen birge jürgen, sonau alısta qalğan auıldağı kezderdi qiyalımmen şolıp öttim. Men Celinograd qalasındağı auılşaruaşılıq institutın tamamdap auılğa oralğanda sağan birden közim tüsti. Meniñ tañerteñgilik erte twrıp dene şınıqtırumen aynalısatınım bar edi. Birde tañerteñ auıl şetine şığıp, jügirip jürgenimde öriske mal aydap şıqqan ülkenderdiñ arasınan seni kördim. Marqwm ata-anañdı da, öziñdi de oquşı keziñnen biletinmin. Qalay özgerip ketkensiñ. Näp-näzik, aqqudıñ kögildirindey taldırmaş, swlu boyjetken bolıpsıñ.

Künde tañerteñ alañdap seni izdeytindi şığardım... Bizdiñ jaqta küz erte tüsedi ğoy, sonday bir qara suıqta sen aulağa tüsirgen şöpti beliñ mayısıp, jalğız öziñ mal qorağa tasıp jürgeniñdi körip, şıdamay qasıña jügirip bardım.

– Säniyaş, men kömekteseyin. Sen üyge barıp jılınıp al. Jaurap qalıpsıñ ğoy dedim. Alma jüziñ şiedey bolıp qızarıp:

– Ağa, ıñğaysız bolar, özim-aq tasimın ğoy, - dediñ.

Sol küni sağan kömekteskenime özim ırza boldım. Soñğı uaqıt är närseni sıltauratıp körşileriñ Ahat dosımnıñ üyine de jii baratındı şığardım. Ahattıñ anası aq jarqın adam edi. Ünemi senderdi maqtap otıradı. Är qılığıña süysinip, eñbekqorlığıñdı, wqıptılığıñdı, bauırlarıña degen qamqorlığıñdı özgelerge ülgi qılatın. Nege ekenin bilmeymin sağan degen sezimim üdey tüsti. Künde seni körgim kelip, aulañnıñ qasınan ötetinmin. Sizdiñ üydin mwrjasınan erte şıqqan tütindi körip quanatınmın. Alğaşqıda sağan oyanğan ayauşılıq sezimimniñ mahabbatqa wlasıp, öziñdi jaqsı körip qalğanımdı da sezbey qaldım. Bir küni keşke seni kinoğa şaqırıp kelgenimde:

– Ağa, keşiriñiz, balalardıñ tamağın jasap, sabaqtarına qarauım kerek. onıñ üstine üydiñ de şaruası bar. Kinoğa bara almaymın jäne Gülbarşın täte körip qalsa wyat bolar...

Jauap osı boldı. Men ünsiz tömen qaradım. Gülbarşın ekeumiz mektep partasınan birge jürgen, sezimimdi bildirgen sınıptasım edi. Institutta oqıp jürip hat jazısıp, üylenuge de uädeleskenbiz. Biraq, öziñdi körgennen soñ Gülbarşındı wmıta bastağandaymın. Tek seni oylaumen jürdim. Gülbarşınnıñ äkesimen meniñ äkem bir audandı basqarıp otırğan jaqsı jora joldas, keyingi uaqıtta birin biri qwda atap ketken tatu jandar edi. eki ottıñ ortasında jürdim. Osını sezgen anam:

– Balam, «şeşe qarğısı boq, äke qarğısı oq» degen, bir audan betine qarap otırğan äkeñdi jerge qaratpa! Seniñ ana jetim qızdıñ üyin jağalap jürgeniñdi qazir bärimiz de bilemiz.

Anamnıñ dauısı qatañ şıqtı. Jürekke ämir jürmeydi. Men Säniyanı süyemin, onı baqıttı etip, bauırlarına kömekteskim keledi dep, aytqım keletin. Ätteñ, ayta almadım. Äke men şeşeniñ qas-qabağına qarap öskendikten olarğa qarsı şığa almay Gülbarşınmen otau qwrdım. Bäri dwrıs. Ata-anam da, Gülbarşın da riza. El-jwrt, ağayın-tuısqan üşin audandağı baqıttı şañıraqtıñ birimiz. Biraq, meniñ jüregim seni izdey berdi, Säniyaş! Sol jazda bauırlarıñ mektep bitirgen soñ Almatıdağı nağaşılarıñ senderdi köşirip äketti. Keyin bizdiñ auıldan Almatığa barğandar kök bazarda alma satıp jürgeniñdi körgen eken. Mine arada 32-jıl ötti. Qazir qayda, qanday küyde jür ekensiñ, Säniyaş?! Seni qaydan izdep, qalay tapsam eken, Säniya? Men osınday oy qwşağında otırğanda qasıma wzın boylı swlu jigit kelip:

– Ağa, mwrat ağa, assalaumağaleykum! Tanımay qaldıñız ba? Men sizdiñ Ahat dosıñızdıñ körşisi Baqıtpın ğoy. Säniyanıñ inisimin ğoy, - degende kökten izdegenim jerden tabılğanday quanıp kettim. Biraq sabır saqtadım. Qal-jağdayların swrastırdım. Seniñ atıñdı atauğa bata almay twr edim. Bir kezde Baqıt:

– Ağa, sizdi körip, sonau auıldı körgendey bolıp twrmın. Üyge jüriñiz. Bolmasa bir meyramhanağa barayıq, äñgimeleseyik, - degende kelise kettim. Men ünsizbin. Baqıt Almatığa alğaş kelgen künderin, basınan ötkergenderin mağan aytıp otır.

– Ağa, Almatı degen qala bizdiñ audan emes eken.Alğaşqı jıldarı köp qiındıq kördik. Päter jaldap twrdıq. Säniya tätem bizdi oqıtu üşin üy iesi tetya Klavanıñ almaların bazarğa aparıp satatın. Äyteuir tınım tappadı. Wyıqtamadı. Twrmısqa da şıqpadı. Bizdi asırap oqıttı, tärbieledi, adam qatarına qostı. Tırnaqtap jürip tiın jinap, qala şetinen bir üy satıp aldıq. Bizdi köşirip äkelgen nağaşım auru bolıp qaldı. Basqa süyenerimiz de joq. Biz üş jetim tek Säniyağa qarap ömir sürdik. Men üylenip, säbili boldım. Bir jıldan soñ, «bölek şıqpadıq, küyeuge şıqpağan apañmen birge twrmaymın» dep äyelim ketip qaldı. Osı soqqı Säniyağa auır tidi. Tek menen keyingi Azamat pen Ayğanım joğarı oqu ornın bitirip, öz ömir joldarın tapqan soñ tirligimiz qayta tüzele bastap edi. Biraq, soñğı uaqıt Säniya köp auıratındı şığardı. Jii-jii qwlap qala beretin. Därigerge qaratsaq, basında qaterli isik bar eken. Kişi qarındasım Ayğanımnıñ ata-enesi adamgerşiligi mol jandar. Atası Astanada ülken şeneunik bolsa da bizge qarasıp, Almatınıñ ortasınan ülken sarayday üy sıyladı. Kezinde ketip qalğan äyelim qazir üyden şıqpaydı. Biraq meniñ bir suınğan köñilim qayta jılınar emes. Bir jağınan balamdı da qimaymın. Qazir üyge barğım kelmeydi. Onıñ üstine üyde Säniya da joq. Onı Germaniyanıñ Leypcig qalasındağı bir klinikağa Ayğanım qarındasım enesi Klara ekeui alıp ketip emdetip jatır. Bizdiñ qwdalarğa degen alğısımız şeksiz. Olar qwda-qwdaği emes, äkemiz ben anamızday qamqorımız boldı. Şükirşilik deymin, tek Säniya aman-esen täuir bolıp ketse degen ülken tilegimiz bar. Osılay Ağa, osınday ömirdi bastan keşip jatırmız..

Ol aldındağı şaraptı tauısıp işip qoydı. Men Baqıt bauırımnıñ üyge jür degen sözine uäj äytıp meken-jayın, telefon nömerin jazıp alıp, bauırıma wzaq basıp qimay qoştastım. Olardıñ jaqsı azamat bolğanına quandım. «Jarlı bayımay ma, jetim öspey me, kökeyiñdi tespey me?» degen söz ras qoy. Arqamnan ülken bir jükti tüsirgendey boldım. Astanağa tezirek ketkim keldi. İştey Säniyanıñ sauığıp ketuin tiledim.

- Säniyaş, sen qız bala bolıp bwlğaqtaudı bilmediñ. Sen jar bolıp bala süyip, äyel baqıtın sezinbediñ. Seni şın süye twrıp, sağan jar bolıp qamqorlıq körsete almadım. Öziñniñ beyneñdi jüregimnen öşire almay ötirik ğwmır keşkendeymin de. Keşir meni, qalqam. Qayda jürseñ de aman bol. Sen meniñ qolıma qonbağan aqqu armanım, aytılmağan änim bop qalşı, Säniyaş!

 

Alıstağan künderim

Appaq wlpa qarğa oranğan qala köşelerin aralap, wzaq jürdim. Alıp-wşqan köñilim sabasına tüsip, ornıqpay, köñilsizdik janımdı bauradı. Eñsem köterilmey, janım jabırqap, janarğa jas irkile berdi. Nege alañdap, nege mazasızdanıp üreylenip jürmin, özim de bilmeymin... Jan-düniemdi jaylap, tağat taptırmağan sabırsızdıq qıstıñ mına alay-düley soqqan boranı siyaqtı suıq ızğar qarıp baradı. Jılına almadım, jadıray da almadım, jürip kelem. Osı sätte qaydan ekeni belgisiz şat-şadıman, u-şu dauıstar estildi. Jan-jağıma qarasam, mäz-mäyram bolıp balalar qardan aqqala soğıp, alañsız oynap jür eken. Olarğa wza-aa-aq qarap twrdım. Sağınıp kettim. Sonau alıstap qalğan qayran baqıttı balalıq şaq, kimderden jıraqtap ketpediñ?! Eşkimge qiyanatı joq, eşkimniñ de sağan jamandığı, qastığı joq, päk te, perişte şaqtar alıstap qaldıñ-au. Artqa şeginip, qayta jügirip, qusam da tappaymın. Men senen, sen menen alısta kettiñ, balausa künderim.

Iya... qaydağı balalıq şaqtı aytamın-au, odan keyin de jastıqtıñ jalauı jelbiregen qayran jıldarım jıljıp ötip ketpedi me? Büginde qanşama wyqısız ötkizgen tünderim men mazasız künderimniñ izin de taba almay qalmadım ba?

Mwqağali aqın qalay aytuşı edi, «Talay-talay qır astım, dosım eken dep doñızben de mwñdastım» deytin ba edi?Esime tüsire almay otırmın. Qazir oylap otırsam, mende şındıq pen ötiriktiñ, dostıq pen qastıqtıñ, adaldıq pen aramdıqtıñ, barlıq pen joqtıqtıñ ara-jigin keyde ajırata almay, talay ret san soqqan kezderim de bolmadı ma? Janıma jaqın jandarım dep olarmen sıylasıp jürip, jılağan da, quanğan da, qayran künderim. Keyde asığıstıq, keyde albırttıq, keyde bilmestik sezimniñ jeteginde ketip, dosımdı jabırqatıp, jaqınımdı mwñaytqan, al dwşpanımdı adal köñil adamgerşilik oymen jwbatqan, qayran künderim. Bwl künde säl närsege aldanıp, arnasınan asıp-tasıp şattanğan keyde küyip-pisip, alıp-wşqan jwdırıqtay jürektiñ uaqıt öte qağısı da özgerip baradı. Mına tüytkili köp, tüyini joq tirşiliktiñ köş-keruenine ilesip, keyde bir-birimizdi, jaqındarımızdı joğaltıp, keybir jat jandarmen tabısıp jatamız. Keşegi köp dostar, bügin mañayımda nege sirep ketti? Ortamızdı toltıratın ağayınnıñ ornı nege oysırap qaldı? Ötken jılı ğana qasımızda bolğan, janımızda jürgen jaqındarımızdıñ jarığı nege erte sönip, aynalamız sirep baradı? Iya, kökeyde saual da, swraq ta köp. Ne şeşimi, ne jauabı joq. Bayağıda ülkender bir küni ötse qapalanıp jılaydı eken, al bizder şe? Ötken künge, ne ayğa, ne jılğa esep joq, äyteuir tez-tez bir-birimizge de qaramay jürip kelemiz. Key kezde ağayın-tuıstıñ, dos-jarannıñ, qwda-jekjattıñ, körşi-kölemniñ qal-jağdayın swrap, bir-birimizdi «Qaydasıñ, bauırım?» dep, izdey de bermeymiz. Öytkeni, bizdiñ uaqıtımız joq, bir-birimizge meyirim şuağımız azayıp baradı. Iya, osılay! Däl osınday oydıñ jetegimen bayau jürip kelemin. Janımnan ärli-berli ötken basqa halıqtıñ bäri asığıs-üsigis. Nege deseñiz, erteñ jaña jıl, bügin eski jıldıñ soñğı baspaldaqtarı. Osı jıldı ulap-şulap qarsı alıp, quanğanımız keşe ğana siyaqtı edi. Mine, bwl şaqtar da qas qağım sätte öte şığıptı-au. Osı jıldıñ işinde bir-birimizdi joğaltıp, bolmasa tabısqan sätterimizde, mwñayğan da, jılağan da, quanğan da kezderimiz bolğan şığar. Jaña ay tuğanda ülkender tilek tilep, «eski ay esirke, jaña ay jarılqa, bala-şağamdı, mañayımdı aman et, el-jwrtıma tınıştıq, baq-bereke ber» dep tilek tileuşi edi. Biz de öter jıldıñ soñğı künderinde batar künniñ atar tañı bar dep, bir-birimizge jaqsı tilekter tilep, jaqındarımızdı wmıtpay, asıldarımızdı ardaqtap, barımızdı bağalay bileyik. Alıstap qalğan künder, jıraqtap ketken jıldar qaytıp oralmay-dı, ol tek jürekterde sağınış bolıp, alıstay beredi....

 

Jalğan dünie

Adam balası künädän päk, kinädan taza säbi bolıp, perişte qalpında ömirge kelse de, mına tirşilik pendeni paqırlıq keyipke boy wsıntadı eken. Bayağıda ülkender köp jasağannan emes, köpti körgennen swra dep jatuşı edi, ras eken. Men wzaq ğwmır keşpesem de özim keyde bağasın bilmegen baqıttı ğwmırdı, öz qolımmen jasağan bayansız ömirdi keşip kelemin. Basınan bastayın. Ata-anam orta şarua, jwpını tirşiligimiz bar, tatu-tätti şañıraq ieleri edik. Mektepte ozat oquşı atanbağan, belsendi, önerli bolıp közge tüspegen, juas ta, twyıq qız edim. Ağayın-tuıs, körşi-kölemmen de aralas-qwralasımız joq, bizdi de izdep keler eşkimimiz joq edi. Men 9-sınıptı oqıp jürgende ülken ağam ayaq astınan körşi auıldıñ qızın üyge alıp kelip, toy-tomalaqsız üylenip aldı. Jeñgem Jamal üy şaruasına öte pısıq, sözinen de, qolınan da is keletin ötkir jan boldı. Bayağı ilbip-sılbıp ömir keşip jürgen bizdiñ şañıraqta bir özgeris, serpilis payda boldı. Äueli üydiñ sırtı-işi tazalanıp, kiimderimiz bütindelip, qonaq şaqıra bastadıq. Kün wzaq jeñeşem ekeumiz türli tätti tağamdar pisirip, körşi-kölemge köylek, keudeşe tigip, qwraq qwrap körpeşe tigemiz. Jatarda meniñ şaşımdı ayran, qımızben juıp, beti-qolıma qaymaq jağıp, meni wzatatın qızday kütip baptaytın. Biz mäzbiz. Men on jıldıqtı äupirimdep bitirdim. Oquğa barıp bilim aluğa, ınta-nietim bolğan joq.

Birde jeñgem auıl şetindegi bir apanıñ üyine alıp keldi. Apamız aynalıp-tolğanıp bizdi qwrmettep kütti. Üyi mwntazday, dastarhanda ne joq, qwrt, irimşik, jent, taba nan, qaymaq türli kämpit, men bwrın körmegen qwrma, örik-miiz äyteuir bäri bar. Jeñeşem ol kisini jaqın nağaşı apam Qalima dep tanıstırdı. Qalima apa jatın bölmesine kirip ketip, suret alıp şığıp jeñgeme wstattı.

– Jaqında Swltan älgi mäskeuge barıptı, sonda mına Jağıppardıñ qızı Swlumen suretke tüsipti.

– Mässağan, men ündi kinolarınan körip jürgen ärtister siyaqtı sımbattı jigit pen keremet aru qız bir-birimen jarasıp, jadırap twr. Netken ädemilik edi. Birinşi ret qız bala bolıp, jigittiñ suretine swqtana qaradım. Jüregim tolqıp özimde tüsinbeytin alay-düley küy keştim. Osınıñ bärin jete baqılağan jeñeşem, jwmbaq küymen jımiya qaradı. Onıñ sol kezde jımısqı oyı, işki qulığı bar ekenin men tüsingen de, sezgen de joqpın. Bwl qız kim dep, swrauğa batılım barmadı. Birde üydiñ töbesinde morjaların tazalap jürip, sürinip ketken Qalima apamız qwlap ayağın sındırıp aldı. Jeñgemiz ekeumiz bäyek bolıp auıldağı sınıqşı Pazıl ağağa qarattıq. Men endi apanıñ qasında kütuşi bolıp qaldım, şının aytsam, Swltannıñ anasın ayalap kütu, özime qattı wnaytın. Qısta demalısta auılğa Swltan keldi. Suretine qarap, tañ qalıp tamsanğanım beker eken, özim körgendegi sezimimdi aytpasam da tüsinikti ğoy. Swltannıñ oquınıñ bituine jartı jıl qalıptı. Ol ornınan twra almay jatqan anasın qimay ne keterin, ne qaların bilmey, qattı qinaldı. Negizgi şeşimdi meniñ jeñgem ayttı.

– Qalima apam ğana emes, bükil auıl bolıp, audan bolıp ümit kütip otırğan azamatsıñ, oquıñdı ayaqta, biz elmiz ğoy, apamdı jalğızsıratpaymız, mına Älima meniñ tuğan qayın siñlim Qalima apama kömekşi äri serik bolıp osı üyde bolsın sen jolıñnan qalma. Sonımen Swltan Almatığa oquına ketti. Bärin bilgiş Jamal jeñgemniñ ülgi-önegesimen men Qalima apamnıñ üyiniñ şaruasın döñgeletip, özin älpeştep bağıp, köktem şığa sauıqtırıp ayağınan tik twrğızdım. Bar jaydı tätpiştep bayandap Swltanğa hat ta jazıp twrdım. Birde Swltannan hat keldi, osı jılı diplommen birge, kelin alıp baramın dep, suretin qosa jiberipti, sol küni men ağıl-tegil jıladım. Olardıñ oyı bolmaydı dep jeñgem jwbattı. Ne kerek sol jazda diplom alıp auılğa Swltan keldi, Swluı kelgen joq. Ol şetelge oquğa ketipti. Swltan birden jwmısqa ornalastı. Köpşilik ortada öte bedeldi, ülkenderdiñ de maqtaytını, madaqtaytını, qız bitkenniñ armanı Swltan boldı. Men onı qızğana bastadım, öytkeni özim onı bayağıda ielenip qoyğanmın ğoy. Bir Allanıñ isi me, älde Qalima apanıñ tilegi me, älde anasına şeksiz berilip köñilinen şıqqanımdı sezdi me, ol mağan twrmısqa şığasıñ ba degende men qwlap qaldım. Jeñgem mäz-mäyram, bar arman tilegi orındalğanday jaynap ketti. Biz üylendik, keremet kezeñdi bastan keşirip, baqıttan basım aylanıp ta jürdi. Oqu-toqusız-aq, alısqa barmayaq el swlu ataytın Tañswlu siyaqtı mäskeude oqımay-aq, Swltannıñ jarı bolsam basqa ne kerek dep, alañsız jüre berdim. Swltannıñ qızmeti satılap öse bastadı. Üyge alıs-jaqınnan keler sıylı qonaqtar da köbeydi. Jwbayıma degen köpşiliktiñ qwrmet-qoşemeti meni eseytip, märtebemdi köterip jiberdi. Tañ säriden erte jwmısqa ketetin, üyge keyde keştetip keletin, ünemi jolsaparda jüretin Swltannıñ qayda jürgenin swramaymın, jwmısına aralaspaymın oğan örem de jetpeytin. Meniñ ağayın arası, dükenşi, qoymaşılarğa ämirim jüredi, sodan Almatıdan kelip ketetin tanıstarğa,dostarğa, Finniñ deysiñ be, Çehtıñ deysiñ be, ayaq kiimderin, ündi şäylerin, äyteuir swrağan qat dünielerin tauıp berip jatamın. Biraz jıl ötse de säbi kötere almay jürdim, onı da uayımdamadım, tek Qalima apam ğana anda-sanda mazasızdanatın. Swltannıñ jwmısı ösip, qalağa da köşip keldik. Bayağı Jamal jeñgemniñ tausılmaytın jwmıstarı bar, ızıñdap mazamdı ala berdi. Onıñ tilin birde alsam, birde almaymın däu bastıqtıñ äyeli emespin be, «senderdiñ-aq şarualarıñ bitpeydi» eken dep, renji bastadım, sol jılı ayağım auır edi. Uısınan şığıp bara jatqanım, jeñgeme wnamadı. Birde üyge kelip şu şığardı. «Äy sen qız, bolıp-tolıp qalıpsıñ ğoy, kimniñ arqasında, kimniñ aqılımen Swltanğa qol jetkizip ediñ, wmıttıñ ba, onda esiñe salayın, Tañswludıñ mäskeudegi adresin alıp, auılda Älima degen qızğa üylengen, auru şeşesin bağıp jatqanın auıldastardıñ bäri biledi dep telegramma salıp, Tañswludıñ şetelge ketip qaluına men sebepker bolğanmın. Auılda oqu-toquı joq seniñ küñ bolmay, osılay ay men kündey bolıp otıruıña men sebepker bolğanmın, wmıttıñ ba osını, öytkeni men bildim Swltannıñ mıqtı azamat bolatının. Ol seniñ teñiñ emes edi, men edim bar ayla-qulığımdı asırğan osını wmıtıp otırsıñ ğoy». Men jüregimdi wstap otırıp qaldım.

– Iya sol kezderi ayla-qulıqtı men qaydan bileyin teñim bolmasa da Swltanğa şın ğaşıq bolıp qalıp edim. Äke-şeşeme de, ağa-jeñgeme de, ağayın-tuısqa da Swltanğa birin aytıp, birin aytpay jasap jatqan jaqsılığımız az emes edi. Ağamnıñ türi anau, qolınan ne is, ne jwmıs kelmeydi. Äke-şeşeme maldan basqa eşteñe keregi joq, al mına Jamal jeñgem janımdı jep jalaqtay beredi, jalaqtay beredi. Jeñgem dalağa şığıp ketken siyaqtı edi qayta oralıp kelip

– Sen üyde otırsıñ omalıp, ne oquıñ, ne jwmısıñ joq bayıñ jeti sayın Almatığa baradı. Ana Swludıñ da bayı sen siyaqtı bir sümelek deydi olar qosılıp alsa kim bolğanıñdı sonda körermin. Üstimnen bireu mwzday su qwyıp jibergendey boldı. Men ol jaylı wmıtıp ketkenmin. Endi jatsam da twrsam da Almatı da twratın Swlu attı kündesim turalı oylaytındı şığardım erte, kelse de, keşikse de, jol saparğa şıqsa da Swltanğa tiise berdim. Ne bir dükende joq qat närselerdi qoymalardan tauıp, Almatıdağı tanıstarıma jiberip Swlu turalı derekter jinadım. Üyde otırsam da bos uaqıtım joq qolımda telefon jan-jaqtağı tanıstarda maza bermeydi üyge keluşilerde köp. Keyde dauısım qattı şığıp aşulanğanımda Swltan şapalaqpen tartıp-tartıp jiberse armanım bolmas edi. Joq ol tek ünsiz jımiıp qoyatın, sondayda jalınatın tek Qalima apa ğana. – Älima, qalqam, qöringenniñ sözine erip, jalğızımnıñ mazasın ala bermeşi, onsız da jwmısı auır ğoy, mınaday qiın kezde halıqtıñ babın tabu oñay emes tüsinsey, basıñda üyiñ bar bauırıñda balañ bar, Swltanıñ qasıñda ğoy, bir-biriñe til tigizbe, betiñ aşılıp ketedi balam. Men odan sayın doldanıp ketetinmin, ne degen aqımaq edim. Keyde aqılğa kelemin, degenmen bir äyeldey baqıttımın, barar jerimiz de köp, eldegi, sırttağı biraz demalıs orındarında boldıq, jalğız wlımız Aslan da äkesine wqsap erjetti, şetelge oquğa ketti, bäri jaqsı tek keyde, Almatıdan älgi dostarımız zvondap, Swludıñ küyeuden ajırasqanın, Swltan ekeuin Almatıda birge körgenderin aytıp, meni küydirip, pisirip, özderi rahattanıp otırdı ğoy. Bizben birge qalağa köşip kelgen jeñgemde Swludıñ elge kelgenin teledidardan san märte söylegenin onıñ ğılım kandidatı, ataqtı jan ekenin aytıp mazamdı ala beretin. Tipti birde jeñeşem:

– Swluğa Qazaqstanda ğaşıq emes jigit joq eken, sondıqtan küyeui tastap ketipti, al Swlu bolsa tek Swltandı ğana süyedi dep qosıp qoyatın. Men Swlu jaylı ötirikte bolsa suıq söz, ösek aytqandar bolsa janım kirip, mereyim ösip, sol ösekterdi eselep Swltanğa aytıp janım jay tabatın. Swltannıñ märtebesi biiktep, abıroyı asqaqtap twr edi. Birde ol jwmıs babımen Almatığa köşetin boldıq degende, sen Swludı izdep bara jatırsıñ köşpeymiz dep, şu şığardım, telefonnan aqıl aytuşılar köp boldı. Swltannıñ qızmetin qızğanğandar oğan tikeley bata almay, men arqılı ösektermen öşin alıp jattı. Ol kezde däl qazirgidey aqıl-oy mende joq, janaşır aqılşım tağı joq. Sol kezde aqıl aytar Qalima apamda qaytıs bolıp ketken edi. Jalğızsırap jürgen bolatınmın. Almatığa köşip keldik jaqsı päterde twrdıq, odan kottedjge köşip keldik, üyde kütuşi de, baqşaşı da, küzetşi de äyteuir qızmetkerlerimiz köp. Qızğanıştıñ kesirinen men birinşi qabattan köterilsemde, ekinşi qabattan tüssemde auırıp qala berdim. «Tamağı toqtıq, köylegi köktik azdırar adam balasın» degen osınday bolar. Birde tösekten twra almay jatsam Jamal telefon şaldı.

– Äy süyinşi, ana Swlu onkologiyalıq institutta auırıp jatır eken, qaytıs bolıptı. Ornımnan wşıp türegeldim.

– Ras pa, quanıp kettim, süyinşiñ dayın üyge kel. Ornımnan än aytıp twrıp, ata-jauın jeñgen batırday rahat sezimge bölendim. Osı sät esik qağılıp üyge Swltan kirdi. Öñ-tüs joq qorqıp kettim.

– Swlteke erte keldiñ ğoy şäy qoyayın ba? Bäyek bolıp jatırmın.

–Auırıp twrmın, kiimimdi auıstırıp bir jerge baruım kerek. Ol jwmıs bölmesine kirip ketti. Aqırın basıp barıp qarasam, Är gazetke bir qarap, jılap otırğanın bayqadım. ol Swlu turalı qazanamalardı oqıp otırğanın sezdim de, şığıp kettim. As üyge kirgenimde boyımdı bir düley jın buıp, Swluıñdı joqtap otırsıñ ba dep işke kirsem, ol jerde qwlap jatır. Esim şığıp ketti. Jügirip jedel järdem şaqıram degenşe qas-qağım sätte jigittiñ swltanı, eliniñ swltanı, özimniñ Swltanımnan ayrılıp, añırap qala berdim. Ölmegen qwlğa keldi jaz degendey,

Swltannıñ qırqın da, jılın da berdik, Jılına deyin jan-jaqtan keluşiler köp boldı. Är kelgen qatarlastarı, joldastarı Swltannıñ jaqsı qasietterin, bilikti basşı, keremet adam dep maqtap otıratın. Ülkenge ini, kişige ağa bola bilgen meniñ Swltanım abıroylı azamat eken. Keyde qadirin tüsinip, keyde tüsinbegen qayran basım-ay! Osınday oyğa şomılıp otırıp teledidardı qossam, älgi bizben DOS bolıp jürgen Jäkenniñ äyeli Qanipa söylep otır.

– Men balalarıma, kelinderime dostarıña adal bolıñdar ösek aytpañdar, dep jii aytamın...

Teledidardı söndirip tastadım. Külkim keldi. Kezinde mağan türli ösek aytpay, janaşırlıq sezimmen aqıl aytsañ qayda qaldıñ Qanipa, Swltanımnan ayrılğanıma bir jarım jıl boldı, dosqa adal bolsañ qasıma bir kelmediñ be, Qanipa, – dep aşu-ızağa bulıqtım. Ökiniştiñ öksigi janarımnan sel bop aqtı. Jan balasına ayta almağan sırlarımdı aq qağazğa tüsirip otırmın. Aldımda Swltan men Tañswludıñ bir-birine jazğan hattarı, birge tüsken suretteri, olarğa qazir qızığa qaraymın, keşire alsañdar keşiriñder meni. Bärinde artınan estip bildim ğoy, Tañswludıñ ağası Ashat däl toy bolardıñ aldında söz baylasqan Jamalğa emes, basqa qızğa üylenip ketipti. Osığan eregesken Jamal meniñ juas ağamdı aynaldırıp, üyimizge kirgen soñ Tañswludan öş almaqqa Swltanmen ekeuiniñ arasına şoq salğan. Jamal jeñeşemniñ josparlı oyı iske asqanmen, men basında bilmegen aqiqattıñ sırı osınday edi. Däl qazir türli oylarğa da berilemin. Olar oqığan mektepte ekeuiniñ sureti, mektep maqtanıştarı taqtasında qatar twrğanın estidim.

Sondıqtan oquşılarğa bolaşaqta Swltan ağalarıñday, Tañswlu apalarıñday bilikti, bilimdi bolıñdar dep arnayı stipendiya tağayındaudı, olar jaylı kitap jazudı qolğa almaqşımın. Meniñ Qalima apamnıñ bir özi aqılı, isi bir älem ğoy. Özimde qazir sol kisige wqsap baramın ba, keyde kelinimniñ dauısı qattı şıqsa, "Marta qalqam, jalğızıma jazıqsız tiispeşi" dep jalınamın. «Qızım sağan aytam, kelinim sen tıñda» degendey, meniñ ökinişti kezeñderim özgelerge sabaq bolsın, bireudiñ qızğanışpen aytqan ötirik, ösek, jala sözderine bola jaqınıñdı jazğırmay, jan sezimin tüsine bileyik. «Altınnıñ qolda barda qadiri joq» degizbey, mına jalğan düniede janıñda jürgen jaqsılardıñ jüregin jaralap, köñilin qwlazıtpayıq. Öytkeni ömir degen bir sättik qana säule eken. Öşirip alsañ qayta janıp, jarığın jan-jağına şaşa almaydı. Men ökinişke oray osınıñ bärin keş tüsindim.

 

Abai.kz

Powered by OrdaSoft!